Bardzo często pa­ni domu twierdziła: „mój syn czy mój mąż nie ma talentu do maj­sterkowania — ma dwie lewe ręce" (?). Po bliższym poznaniu sprawy okazało się, że w domu z narzędzi do majsterkowania znajdowały się tylko... nóż kuchenny i stary mło­tek. Oczywiście z takim zestawem „narzędzi" nie można było w domu ani majsterkować, ani obsługiwać domowych urządzeń technicznych. Po zgromadzeniu odpowiednich narzędzi okazało się, że domownicy mieli nie tylko „dwie prawe", ale jeszcze bardzo sprawne ręce. Dobre i ładne narzędzia nie tylko poma­gają, lecz nawet inspirują do wyko­nywania Tóżnych, pozornie trudnych prac technicznych. Biorąc pod uwagę ceny usług oraz często nieterminowe ich wykonanie może okazać się, że wydatek na za­kup narzędzi szybko zamortyzuje się. Na przykład na zakupienie klu­cza i uszczelek do naprawy zaworu (kranu) wodnego wydamy około 146 zł; nie dysponując tym narzę­dziem jesteśmy zmuszeni wezwać hydraulika, co wcale nie będzie mniejszym jednorazowym wydat­kiem. Systematyczne uzupełnianie ze­stawu narzędzi należy traktować tak samo, jak uzupełnianie mebli czy ubrań w rodzinie. Nie wydaje się celowe kupowanie narzędzi w zestawach typu „Mały Majster". Narzędzia te są tandetne i nie nadają się nawet dla dzieci. Najbardziej praktyczne jest kupo­wanie poszczególnych narzędzi sto­pniowo w państwowych sklepach narzędziowych. Polskie fabryki pro­dukują doskonałe narzędzia ręczne larskich potrzebny będzie młotek dość ciężki z „racicowym" nacię­ciem do wyjmowania gwoździ (rys. 503c). W sklepach z przyborami szewski­mi można nabyć bardzo przydatny nóż szewski (rys. 504a). Tylko od­cinek 1 należy ostrzyć na osełce. Natomiast odcinek 2 owijamy dwu­krotnie 'poloplastem, aby w ten spo­sób zrobić płaski uchwyt. Do przecinania kartonu, papieru i cienkiego tworzywa sztucznego wszystkich rodzajów. Liczbę i typy narzędzi należy dostosować indywi­dualnie do charakteru całego domu, zwyczajów domowników i technicz­nego wyposażenia mieszkania. W jednym domu trzeba zgromadzić np. więcej narzędzi tapicerskich (ze względu na styl używanych mebli), a w innym domu więcej narzędzi do obsługi urządzeń lokalnego cen­tralnego ogrzewania lub narzędzi do obsługi sprzętu elektronicznego. Niektóre narzędzia należy mieć w kilku egzemplarzach i kilku wiel­kościach. Wkrętaki (rys. 502) służą do różnych celów i różnych przed­miotów. Na przykład śruby i wkrę­ty w niektórych urządzeniach elek­trycznych (mikser, magnetofon itp.) mają krzyżowe nacięcia w główce; do takich śrub używamy jedynie wkrętaka krzyżowego (rys. 502a). Do rozkręcania ram okiennych bę­dzie potrzebny szeroki wkrętak (rys. 502b). Zwróćmy uwagę, że gru­ba rączka tego wkrętaka bardzo ułatwia odkręcanie zardzewiałych lub zaklejonych farbą śrub i wkrę­tów. Do maszyny do szycia, roweru itp. używamy długiego wkrętaka (rys. 502c). Najlepiej jeśli będzie to tzw. wkrętak przewlekany (pręt sta­lowy wkrętaka przechodzi na wylot przez rączkę). W taki wkrętak moż­na lekko stukać młotkiem, np. w czasie wydrapywania fanby ze szcze­liny łba śruby. Radioamatorzy używają jeszcze innego rodzaju wkrętaka — wkrę­taka z cienkim i długim izolowanym prętem, co zabezpiecza przed pora­żeniem prądem elektrycznym. Do obsługi domowych urządzeń elektrycznych są potrzebne różnego rodzaju małe wkrętaki. Nie muszą one być izolowane, ponieważ nigdy nie naprawiamy urządzeń pod na­pięciem elektrycznym. Podczas wkręcania większej iloś­ci Wkrętów i śrub, niezwykle po­mocnym narzędziem jest wkrętak samoskrętny (rys. 502d). W czasie wzdłużnego naciskania rękojeści te­go wkrętaka jego wrzeciono (z wy­mienną końcówką) obraca się samo­czynnie. W uchwycie ostrza można również zamocować wiertło i wtedy narzędzie działa jako prosta wier­tarka. Większe niżby się to pozornie zda­wało funkcje użytkowe spełniają różne młotki. Konieczne jest zgro­madzenie co najmniej trzech róż­nych wielkości młotków. Podczas wykuwania otworów w ścianie będzie potrzebny duży mło­tek (rys. 503a), o masie (wadze) około 2 kg. Do naprawy zabawek i prac tapicerskich niezbędny jest mały młotek (rys. 503b). Należy oczywiście stale sprawdzać, czy trzo­nek młotka jest dokładnie i mocno osadzany w główce. Najlepiej jeśli trzonek jest wykonany z drewna je­sionowego, grabowego lub bukowe­go. (Drewno sosnowe, świerkowe lub olszowe w ogóle nie nadaje się na trzonki do narzędzi). W celu za­mocowania trzonka należy od ze­wnętrznej strony główki wbić w trzonek metalowy klin lub zmonto­wać inny zaczep wykluczający zsu­nięcie się główki młotka z trzonka. Do prac przy budowie domku let­niego lub poważniejszych prac sto­służy nóż introligatorski (rys. 504b). Rączka-uchwyt takiego noża roz­kłada się po wykręceniu śruby, co umożliwia obracanie i wymianę ostrza tnącego. W sklepie z przyborami szewski­mi kupimy również duże szydło (rys. 505a). Szpachla (rys. 505b) słu­ży do prac malarskich podczas od­nawiania mieszkania. Punkt ak z utwardzonej stali (rys. 505c) jest nie­odzownym narzędziem podczas prac blacharskich, wiercenia otworów itp. Niezbędnym narzędziem uniwer­salnym stosowanym do różnych prac warsztatowych są różnego rodzaju kleszcze (rys. 506). Najczęściej uży­wane są trzy rodzaje kleszczy. Kleszcze uniwersalne (popularna nazwa kombinerki), przedstawione na rys. 506a, mają rzeczywiście wie­le zastosowań. Płaska końcówka 1 służy do wyginania metali i wyko­nywania różnych prac montażowych. Ząbkowany uchwyt 2 ułatwia od­kręcanie nakrętek, rurek itp. Płas­kie ostrze 3 wykorzystujemy do przecinania przewodów elektrycz­nych lub miękkich drutów. Drut z twardszej stali (np. szprychę rowe­rową) można przeciąć wsunąwszy ją głęboko w szczelinę 4. Izolacja rączek 5 wykonana z tworzywa sztucznego jest raczej ozdobą, gdyż praktycznie nigdy nie wykonujemy żadnych prac pod napięciem elek­trycznym. Okresowo należy olejem do ma­szyn do szycia nasmarować nit 6. Do prac blacharskich, elektrotech­nicznych i montażowych potrzebne będą kleszcze o przedłużonych koń­ cówkach. Oprócz kleszczy z koń­cówkami płaskimi 7 (rys. 506b) uży­wamy kleszczy z końcówkami okrą­głymi 8. W sklepach z narzędziami można nabyć różnego rodzaju nożyce do blachy. Bardzo praktyczne są noży­ce do blachy z uchwytem „pętlo-wym" (rys. 507a). Piła do przecinania metalu (rys. 507b) ma wymienne ostrza. Ostrze wkładamy w ten sposób, aby po­chylenie ząbków tnących wskazy­wało kierunek ruchu roboczego („od siebie"). Do przecinania drewna naj­częściej stosuje się płaską piłę płat­nicę (rys. 507c). Wycinanie otwo­rów w drewnie umożliwia piła „lisi ogon" (rys. 507d). Budowanie modeli, zabawek i drobnych przedmiotów użytkowych jest oczywiście niemożliwe bez od­powiedniej piły ramkowej włosowej (rys. 508a). Piłę nazwano wyrzy-narką, ponieważ umożliwia ona bar­dzo precyzyjne wyrzynanie różnych wzorów w sklejce, tworzywach sztucznych lub metalu. W sklepach narzędziowych można kupić włoso­we ostrza do takiej piły. Rozróżnia­my ostrza włosowe do drewna i do metalu. Ostrza do drewna (rys. 508b) mają ząbki rozstawione w więk­szych odstępach, ostrza do metalu (rys. 508c) mają natomiast ząbki rozstawione w mniejszych odstę­pach i o innym kształcie. Ostrza do metalu są sprzedawane w kilku wymiarach. Ostrza o najdrobniej­szych ząbkach są stosowane do wy­cinania wzorów w mosiądzu lub srebrze; są one bardzo delikatne i wymagają umiejętnego prowadze­nia piły. Jeśli kupimy grubsze ostrza do metalu, to nadają się one za­równo do przecinania stali, jak i cienkich listewek drewnianych. W czasie przecinania tworzyw sztucznych należy ostrze przesuwać powoli. Zbyt gwałtowne ruchy piły powodują nagrzewanie ostrza i sto­pienie tworzywa; wskutek tego ostrze przykleja się do tworzywa i łatwo pęka. Ostrza piły do metalu są wyko­nane ze stali hartowanej. Często zdarza się, że końcówki ostrza są zbyt utwardzone i pękają w chwili zaciskania w końcówkach ramki. Aby temu zapobiec należy końce ostrza odpuścić (odhartować) przez ogrzanie ich nad płomieniem zapal­niczki lub świeczki, jak pokazano na rys. 508d. Dla ułatwienia przecinania można ostrza piły lekko nasmarować: podczas cięcia stali — pokos­tem; podczas cięcia aluminium — denaturatem; podczas cięcia tworzyw sztucz­nych — talkiem. Piłując równomiernie i niezbyt szybko można piłą wyrzynarką przecinać nawet pręty i rurki sta­lowe. Do wycinania okrągłych otworów w drewnie służy piła koronkowa (rys. 509). Piła ta ma wymienne ostrza o różnych średnicach. Pod­czas wiercenia należy najpierw w drewnie 1 (rys. 509b) wywiercić otwór centrujący 2. Po wywierce­niu do połowy głębokości przekła­damy całą piłę 3 z odwrotnej stro­ny, tzn. w ściankę 4. Piłę koronkową obracamy przy pomocy pokrętła stolarskiego (rys. 510a). Do innych drobnych prac związa­nych z wierceniem otworów nadaje się mała jednobiegowa wiertarka ręczna (rys. 510b). W sklepach narzędziowych moż­na nabyć wiertarki ręczne dwubie-gowe (z przekładaną korbą) (rys. 510c). Do celów domowych wystar­czy wiertarka, w uchwycie której zmieści się wiertło o maksymalnej średnicy 10 mm. Do wiertarki nale­ży oczywiście dokupić komplet wierteł do metalu. Najczęściej w do­mu używamy wierteł do metalu o następujących średnicach (w mm): 2; 2,5; 3; 3,5; 4; 5; 6; 8; 10. Wiertła do metalu nadają się również do wiercenia drewna i tworzyw sztucz­nych. Wierteł do drewna nie można jednak stosować do innych celów. Do celów domowych, z wierteł do drewna będą wystarczające wiertła o średnicy 6 i 10 mm. (Będą to Rys. 514. Lutownice: a) elektryczna, b) do grzania na gazie średnice kołków do łączenia ścia­nek płyt drewnianych podczas wy­konywania mebli). Do obróbki drewna, np. podczas budowy mebli, półek i ścianek, po­trzebne będą różne dłutka (rys. 51 la). W zasadzie wystarczy jeden strug do drewna, tzw. gładzik (rys. 51 lb). Do obrabiania krawędzi okien, drzwi, futryn itp. niezbędny jest strug o wąskim zewnętrznym ostrzu (rys. 5llc). Do montażu rur służy specjalny klucz nastawny (rys. 5l2a). Należy koniecznie pamiętać o tym, że klucz taki nie nadaje się do odkręcania zaworów (kranów) i urządzeń w ła­zience. Armatura łazienkowa ma nakrętki zrobione z mosiądzu i sto­sowanie klucza nastawnego może doprowadzić do uszkodzenia tych części. Do niektórych nakrętek moż­na stosować 'klucz nastawny z po­krętłem regulującym (rys. 512b). Je­żeli jednak zależy nam na tym, aby nie uszkodzić powierzchni odkręca­nych części, to najlepiej używać klucza płaskiego (rys. 512c). Do za­worów (kranów) kuchennych i ła­zienkowych jest potrzebny najczęś­ciej klucz 24 i 28 mm. Jeżeli w armaturze wodno-kana-lizacyjnej są stosowane nakrętki z tworzywa sztucznego, to nakrętki takie odkręcamy dłonią, bez uży­wania ostrych narzędzi. Oprócz kompletu różnych pilni­ków do metalu oraz tarników do drewna należy jeszcze nabyć różne narzędzia pomocnicze. Niezbędne jest małe metalowe kowadło (rys. 513a) oraz różnego rodzaju zaciski potrzebne podczas sklejania drew­na, tworzyw itp. Zacisk 'stolarski (rys. 513b) ma- nastawną ruchomą szczękę dolną, co umożliwia zacis­kanie dużych przedmiotów. Do mniejszych prac montażowych uży­wamy, zacisków śrubowych (rys. 513c,d). Zależnie od zainteresowań i umie­jętności kompletujemy w domowym warsztacie różnego rodzaju specja­listyczne narzędzia. Do prac radio--technicznych i napraw elektro­technicznych będzie potrzebna mała lutownica elektryczna (rys. 5l4a). Do lutowania większych przed­miotów możemy używać lutownicy podgrzewanej na gazie (rys. 514b). Narzędziem mniej rozpowszech­nionym, lecz niezwykle przydatnym w domu, jest zszywacz uderzenio­wy (rys. 515). Takim zszywaczem możemy wbijać klamry drutowe podczas wykonywania prac tapicer-skich lub modelarskich. W takim zszywaczu możemy sto­sować klamry o różnej długości. Oprócz wymienionych dotychczas narzędzi ręcznych niezbędnym wy­posażeniem domowego warsztatu jest imadło stołowe. Ze względu na różnorodne i częste stosowanie ima­dła stołowego jego użytkowanie omówimy obszerniej. Do celów do­mowych doskonale nadaje się ima­dło obrotowe typu PJWp-63 o sze­rokości szczęk 62 mm (rys. 400). Imadło takie można nabyć w skle­pach narzędziowych. Do krawędzi stołu przykręca się nieruchomą pod­stawę 1 (rys. 516). Względem tej podstawy obraca się górna obroto­wa część imadła 2. Po właściwym ustawieniu części górnej względem dolnej (i stołu), można ją unieru­chomić przez silne dokręcenie śru­by 3. Pozioma „półka" 4 może słu­żyć za małe kowadło i na niej moż­na np. nitować, wyklepywać lub prostować drobne przedmioty. Pa- Na rys. 517 przedstawiono wzdłuż­ny przekrój imadła (PJWp-63). na którym są widoczne wszystkie we­wnętrzne części. W celu całkowite­go rozmontowania imadła należy wykręcić śrubę 9 z tulei 10. Śrubę 9 zakończoną główką 2 można wy­jąć ze szczęki ruchomej 3 po wy­kręceniu wkręta ogranicznika prze­suwu 16. Wkładki szczękowe 4 i 5 są wy­konane z utwardzonej stali i przy­kręcone sunie (do oporu) wkrętami 6. Pod wkładkami szczękowymi nie powinno być żadnych zanieczysz­czeń, opiłków itp. miętajmy jednak o tym, że poszcze­gólne części imadła są wykonane z żeliwa i przy silnym uderzeniu, np. dużym młotkiem, można je uszko­dzić. Jeżeli chcemy aby imadło nie zacinało się, a poszczególne części przesuwały się lekko, to najlepiej nowe imadło całkowicie rozmonto­wać, wyczyścić z reszty fabrycznych opiłków, nasmarować i samemu po­nownie złożyć. Po wmontowaniu ruchomej szczę­ki 3 należy uregulować dokręcenie wkręta 16, tak aby nie miała ona „martwego ruchu". Oznacza to, że każdy nawet najmniejszy obrót po­krętłem 1 .powinien bez luzów po­wodować odciąganie (lub dociska­nie) szczęki ruchomej 3 do szczęki nieruchomej 7. Dostępny od spodu wkręt 15 służy do pionowego ustalenia ruchomej s7C7ęki 3 względem nieruchomej 7. Jeżeli szczęka 3 przekręca się na boki, należy wtedy o 180° dokręcić wkręt 15. Przed zmontowaniem szczęki sma­rujemy gwinty śrub smarem stałym lub gęstym olejem (np. olej do skrzynki biegów w samochodzie). Wszystkie części trące się (jak tule­ja 8, rowek w główce do wkręta 16) smarujemy smarem stałym. Przed złożeniem imadła można jego zewnętrzne części pomalować np. emalią nitro. Ładnie wyglądają narzędzia pomalowane emalią w ja­skrawych kolorach, np. pomarańczo­we, czerwone, żółte lub szmaragdo­we. Uwaga: emalia nitro nie wysy­cha ma częściach zatłuszczonych; należy więc po dopasowaniu po­szczególnych części imadła wymyć je benzyną ekstrakcyjną, wysuszyć i pomalować emalią. Dopiero po wyschnięciu emalii trące się części należy posmarować olejem i sma­rem, a następnie całość zmontować. Do smarowania części nadaje się gęsty olej przekładniowy, np. olej samochodowy „Hipol". Kolorowe imadło może być przy­kręcone do stołu, spełniając nie tyl­ko funkcję użytkową, ale stanowiąc również dekorację kącika do maj­sterkowania.