Cegły używane do budowy dzielą się na wypalane (cegła zwykła, cegła klin­kierowa) lub niewypalane (np. cegła wapienno-piaskowa, cegła cemento­wa). Do murowania ścian używane są też bloki lub pustaki z betonu lekkiego. Kamień jest praktycznie już nie stoso­wany do murów nośnych, lecz tylko do okładzin, czasem do niektórych części budynku (stopnie schodowe, ościeża okien i drzwi), do dekoracji wnętrz i do obiektów „małej architektury" ogrodowej (mury, schody, chodniki — str. 330). Jego obrabianie jako nośnego materiału ścian byłoby nieopłacalne. Wymiary cegieł, bloków i pustaków (jak pokazano na rys. 260) są ujęte normami. Punktem wyjścia przy usta­laniu ich formatów były przede wszyst­kim następujące warunki: dwie szerokości elementu i grubość spoiny 1 cm powinny równać się zawsze długości elementu, element musi być łatwy do obróbki i do chwytania, aby oszczędzać siły murarza. Wymagania te są spełnione przez cegłę zwykłą, tj. cegłę ceramiczną pełną'). Od niej wywodzą się inne rodzaje ce­gieł. Także znacznie większe pustaki są dostosowane w mniejszym tub więk­szym stopniu swoimi wymiarami do cegły zwykłej. Obok cegły zwykłej z bie­giem czasu pojawiły się cegły z otwo­rami, np. dziurawka i kratówka Tego rodzaju cegły są lżejsze, można je łat­wiej transportować i obrabiać. Przy zbliżonym ciężarze są większe od cegły zwykłej, dzięki czemu oszczędza się na zaprawie, a zwłaszcza na robociźnie mu­rarza. Mury z cegieł otworowych mogą być cieńsze, mimo to wykazują dobrą noś­ność i taką samą ciepłochronność jak znacznie grubsze mury z cegły pełnej. Cegła zwykła wypalana. Wyrabiana jest z gliny z dodatkiem piasku i niektó­rych chemikaliów. Przygotowany su­rowiec jest kierowany do prasy pasmo­wej, gdzie formuje się z niego silnie zagęszczone pasmo, z którego urządze­nie tnące odcina surowe cegły. Po pro­cesie suszenia wypalane są one w piecu kręgowym, aż surowiec przekształci się w mocną i porowatą masę. Wypalanie w wyższej temperaturze powoduje częś­ciowe stapianie się cząstek gliny i daje w wyniku cegłę klinkierową, bardziej zwartą i odporną na mróz. Cegły wapien no-piaskowe (silika-towe). Produkuje się je z wapna i piasku kwarcowego. Surowce miesza się z wo­dą tak, że powstaje masa podobna do zaprawy. Z niej w prasach formuje się cegły, które następnie poddaje się na­parzaniu w kotłach, tzw. autoklawach. Cegły wapienno-piaskowe') są biało szare i porowate jak piaskowiec. Bloczki i pustaki z betonu lekkiego kruezywowego). Wytwarza się je z wapna lub cementu oraz z porowa­tych kruszyw, np. pumeksu naturalnego lub hutniczego, żużla wielkopiecowego, okruchów cegieł, tufu lub lawy. Roz­drobnione kruszywa miesza się z wodą i materiałem wiążącym, prasuje w blocz­ki lub pustaki i składuje aż do chwili pełnego stwardnienia. Ciężar i zwartość wyrobów zależą od rodzaju surowca. Bloczki i płyty gazobetonowe). Produkuje się z wapna lub cementu jako materiału wiążącego oraz z piasku, popiołu lotnego lub zmielonego żużla wielkopiecowego jako kruszywa. Do mieszaniny dodaje się środka gazotwór-czego, który działa jak proszek do pie­czenia i nadaje materiałowi strukturę porowatą. Masę taką wlewa się do form, po stwardnieniu tnie piłami na bloczki lub płyty, w końcu hartuje w kot­łach (autoklawach) parą wodną pod ciśnieniem. Autoklawizowane bloczki gazobetono­we nadają się zarówno na ściany nośne małych budynków, jak i na ścianki dzia­łowe oraz wypełnienia. Wykonywane są zawsze jako pełne. Zaprawa murarska. W żadnym wy­padku nie jest jej zadaniem „sklejanie" cegieł. Natomiast likwiduje ona wpływ nierówności ich kształtu, gdyż ściśle wypełniona spoina umożliwia równo­mierne przenoszenie obciążeń, W prze­ciwieństwie do tego, utrzymanie muru jako spójnej całości uzyskuje się przez przewiązania muru, tj. wzajemne za­chodzenia na siebie wszystkich cegieł danego muru. Zaprawa składa się z materiału wiążą­cego (wapno, cement, w niektórych wypadkach też gips), z kruszywa (pias­ku murarskiego) i wody. Dzięki ma­teriałowi wiążącemu zaprawa po krót­kim czasie po zarobieniu zaczyna wią­zać, a potem po kilku dniach lub ty­godniach twardnieje „na kamień". Częś­ciowo już związanej zaprawy nie wolno „odświeżać" przez dodawanie wody, gdyż straciła już właściwości wiążące. Najważniejsze materiały wiążące: Wapno budowlane. Produkuje się przez wypalanie kamienia wapiennego (wę­glanu wapniowego) na wapno palone (tlenek wapniowy), które po zetknięciu z wodą (tzw. gaszenie wapna) prze­chodzi w wapno gaszone (wodorotle­nek wapniowy). Wapno w handlu jest spotykane jako wapno palone mielone) (przed użyciem należy je zgasić zgodnie z przepisami na opakowaniu, wtedy powstaje ciasto wapienne) lub jako wapno hydratyzowane (zmielone wap­no gaszone, którego już nie trzeba gasić). Oba rodzaje wapna nadają się do zaprawy murarskiej. Poza tym w sprzedaży znajduje się wapno hydrau­liczne wytwarzane z margla, które twar­dnieje nawet pod wodą i podobnie jak cement jest używane do części budynku zagrożonych wilgocią lub sil­nie obciążonych. Cement budowlany. Surowce wypala się niemal aż do stopienia, a powstały produkt miele się. Skład chemiczny i metody produkcji są różne. Do zwy­kłych celów stosuje się cement port­landzki. Zaprawa wapienna z dodatkiem cementu lub zaprawa cementowa jest stosowana do silnie obciążonych części budynku oraz do murów wystawionych na działanie wilgoci. Gips budowlany. Uzyskuje się go z ka­mienia gipsowego (siarczan wapniowy) przez wypalanie Wiąże szybko, dla­tego niekiedy jest stosowany ja­ko domieszka do zapraw tynkarskich Rozrabianie gipsu przy drobnych na­prawach podano na str. 313. Piasek murarski powinien składać się z większych i mniejszych ziaren (piasek o mieszanym uziarnieniu), powinien być wolny od domieszek (glina, ił, ziemia urodzajna). Pożądane są ziarna ostro-krawędziowe. Piaski rzeczne i kopalne są najodpowiedniejsze. Dozowanie zaprawy murarskiej z reguły jest objętościowe (łopaty, wiadra, taczki, worki), nie wagowe. Na temat ilości do­datkowej wody nie ma stałej recepty. Znana jest „reguła pięściowa": zawar­tość wody jest prawidłowa, gdy wysoka „sterta" zaprawy na poziomo trzymanej kielni pozostaje na miejscu i dopiero po po przechyleniu kielni do 40 stopni względem poziomu zsuwa się. Technika mieazania ręcznego za­leży z reguły od rodzaju materiału wią­żącego. Przy mieszaniu maszynowym to ograniczenie nie występuje. Skrzynia (kastra) do zaprawy Zrobienie jej opłaca się tylko przy większych ro­botach murowych. W pozostałych wy­padkach posługujemy się skrzynią pro­wizoryczną, jakąś dużą skrzynią wylo- zoną papą. beczką na benzyną z wy­ciętym dnem lub wanną plastykową Skrzynią do zaprawy stosujemy obo­wiązkowo wtedy, gdy mamy do czynie­nia z wapnem gaszonym w postaci ciasta wapiennego. Odmierza sią ilość ciasta wapiennego, kładzie do skrzyni i rozrabia wodą na mleko wapienne. Na to sypie sią piasek, wszystko gracą murarską gruntownie przerabia, az za­prawa przestanie wykazywać smugi i nabierze równomiernego zabarwienia. Pokład z desek Składa się on ze ściśle dopasowanych desek lub płyty obitej blachą i ma wymiary ok. 150 M 150 cm do 200 «200 cm. Jest stosowany wte dy. gdy pracuje się z wapnem hydraty­zowanym, wapnem hydraulicznym lub cementem, a nie mamy do dyspozycji skrzyni. Najpierw na środek pokładu sypie się piasek, a na to materiał wiążący. Z kolei stertę dwa razy trzeba przesypać na sucho, do czego dobrze jest poprosić pomocnika, aby dokładnie mieszał ma­teriał grabiami stalowymi. Przy trzecim przesypywaniu sterty polewa się ją wodą z konewki lub węza: tę czynność kontynuuje się tak długo, az zaprawa zacznie wykazywać jednolitą konsysten­cję Jeżeli piasek jest mokry, to ma­teriał wiążący rozrabia się z wodą w skrzyni murarskiej, a potem postępuje jak wyżej. Mieszarka do zaprawy Najpierw wsypu­je się jedną część piasku, potem dodaje materiał wiążący, krótko miesza na sucho, wsypuje resztkę piasku i wlewa wodę Mieszanie trwa 2-3 minuty, potem — przy wyłączonej maszynie — należy zbadać konsystencję zaprawy Jeżeli to okaże się potrzebne, dodaje się jeszcze trochę wody i miesza.