Nieodzownym uzupełnieniem przy­jemnego wyglądu naszego mieszka­nia jest ładne i funkcjonalne jego oświetlenie. Niestety, oprawy oświe­tleniowe (lampy) sprzedawane w sklepach nie zawsze pasują do in­dywidualnego wyglądu wnętrza na­szego mieszkania. Budowanie opraw oświetlenio­wych we własnym zakresie nie jest trudne i może to wykonywać każdy majsterkowicz. Zaprojektowana i zbudowana indywidualnie oprawa będzie dopasowana do wnętrza mieszkania; w rzeczywistości może być wielokrotnie tańsza niż oprawa zakupiona w sklepie. Podczas budowania i montażu opraw oświetleniowych (lampy), pa­miętajmy oczywiście o niezwykle starannym łączeniu obwodów elek­trycznych, aby całkowicie wyklu­czyć prawdopodobieństwo zwarcia lub porażenia. Pamiętajmy również o tym, że żarówki silnie nagrzewają się i nie m oma ich zamykać w aba­żurze bez przepływu powietrza. Aba­żur z tkaniny lub kartonu musi być tak odsunięty od żarówki, aby nie nagrzewał się nadmiernie. Znacznie mniej nagrzewają się świetlówki i z tej przyczyny można je np. obudować osłoną ze szkła organicznego dplexi) lub innego two­rzywa. Dłuższa rurka świetlówki daje ła­godne bezcieniowe światło dobrze nadające się do oświetlenia stolika do pisania. Oprawę ze świetlówką można przymocować pod półką lub szafką zawieszoną na ścianie (rys. 45). Sta­tecznik do tej lampy może być umieszczony w innym miejscu, np. u góry na szafce. Jak wykonać prostą obudowę świetlówki, wyjaśnia rys. 46. Z gru­bej blachy aluminiowej wycinamy pasek 1 oraz pokrywkę 2. Brzegi pokrywki 2 zaginamy wzdłuż linii przerywanych, aby otrzymać płaską „tackę", jak część 2a. Do tak wygiętej „tacki" 2a dopa­sowujemy na obwodzie pudełko 1 wygięte z paska aluminiowego 1. Złożone krawędzie Ib łączymy ma­łymi nitami. Część 2a powinna ści­śle przylegać do pudełka la po wsu­nięciu od góry w to pudełko la. (Zwróćmy uwagę na to, że w miej­scu 2b wycięto blaszkę, co ułatwi złożenie z krawędzią lb). Złożone krawędzie części 2a i la łączymy w kilku punktach małymi nitami 3. Otwory na nity 3 w pu­dełku la mają łby wpuszczane, któ­re po zaklepaniu, opiłowaniu i wy­polerowaniu są od strony zewnętrz­nej niewidoczne. Przekrój gotowej obudowy opra­wy oświetleniowej (lampy) przedsta­wiono w kole po prawej stronie rys. 46. Płytka wnęka w górnej części obudowy oprawy służy do umiesz­czenia przewodów i śrub zamocowu-jących oprawę. Dwie oprawki 1 i 2 świetlówki (rys. 47) są przykręcone śrubkami 3 do górnej ścianki obu­dowy 4. W blaszce obudowy 4 na­leży wypiłować podłużne otwory do osadzania oprawek świetlówki. (Do przykręcenia oprawek świetlówek miniaturowych są potrzebne śrubki z nakrętkami — M3X12). Oprawka zapłonnika 5 jest przykręcona śrub­ką 6. Wielkość całej obudowy dostosu­jemy do wielkości i liczby wbudo­wanych świetlówek. Można np. umocować wewnątrz równolegle dwie świetlówki. Najlepiej przed wycinaniem blachy na obudowę zro­bić próbnie szablon pudełka z kar­tonu, a dopiero według tego szablo­nu wyciąć wszystkie części obudo­wy. Długie wkręty 7 służą do przymo­cowania całej obudowy pod szaf­ką 8. Przewody elektryczne 9 przy­krywamy od góry cienką płytką izo­lacyjną (np. tekstolitem lub płytką unilam). Od dołu świetlówkę zasłaniamy płytką 10 ze szkła organicznego, co jest wskazane zwłaszcza wtedy, gdy oprawa oświetleniowa będzie wmon­towana w kuchni. Na wewnętrznych ściankach obudowy są przynitowa-ne sprężyste zaczepy z cienkiej blaszki 11, które utrzymują płytkę 10 przez zatrzaśnięcie końcówki w szczelinie lOa. Jak zrobić oprawę (lampę) oświe­tleniową stołową przedstawioną na rys. 48 autor demonstrował w te­lewizyjnym programie „Zrob lo sam". W oprawie (lampie) zastoso­wano miniaturową świetlówkę o mo­cy 6 W. Podane na rysunku wy­miary są orientacyjne i można je zmieniać zależnie od własnych po­trzeb i możliwości materiałowych. Obudowa 1 świetlówki jest -wygięta z jednego kawałka blaszki aluminio­wej. Boki 2 można wkleić klejem „Epidian 5". Oprawki świetlówki 3 są przykręcone do dodatkowej listwy aluminiowej 4, a ta dwoma wkręta­mi jest przymocowana do tylnej ścianki la obudowy. Przewody elek­tryczne są przeprowadzone we­wnątrz, między listwą 4 a ścian­ką la. Obudowa jest przynitowana do kwadratowej, wygiętej rurki 5, wy­konanej z blaszki mosiężnej. Dolną część rurki przylutujemy do krawę­dzi metalowego pudełka 6. Pudełko to można zrobić np. z blachy stalo­wej ocynkowanej. Wszystkie części zasilania, a więc zapłonnik, statecznik i wyłącznik są podwieszone pod wierzchnią ścian­ką wewnątrz pudełka podstawy 6. Śrubki zamocowujące mają łby wpu­szczane i są przylutowane do blachy pudełka. Po wmontowaniu śrub, ca­łe pudełko 6 oklejamy folią dekora­cyjną z tworzywa sztucznego (za­miast folii samoprzylepnej pudełko można pomalować emalią nitro „U"). Od spodu pudełko 6 jest zamknięte płytką izolacyjną. Przenosząc zapłonnik do pudełka podstawy, musimy w kwadratowej nóżce oprawy (lampy) 5 przeprowa­dzić cztery przewody. Schemat połączeń oprawy (lampy) oświetleniowej stołowej przedsta­wiono na rys. 49. W obudowie 1 jest wmontowana jedynie świetlówka 2. Natomiast w pudełku podstawy 3 wbudujemy zapłonnik 4, statecznik 5 oraz włącznik 6. Przewód zasilający 7 należy za­bezpieczyć przed przetarciem w punkcie wyprowadzenia z obudo­wy 3 przez nasunięcie tulejki izola­cyjnej. Oprawę oświetleniową (lampę) do celów kreślarskich można zbudować według rys. 50. Z grubej blachy alu­miniowej wyginamy korytko 1 (bez ścianek bocznych). Do wierzchniej ścianki korytka 1 jest przykręcona dodatkowa listwa 2, a na niej za­wieszone oprawki świetlówek 3 i 4. Do tylnej ścianki obudowy la jest przynitowany wieszak 5. Wieszak 5 można zrobić z blaszki stalowej lub mosiężnej. Poziomo, przez uszy wieszaka jest przełknięta śruba 6 (np. M-5X45). Śruba 6 za­ciska dwie listwy wspornika 7. Po­między podkładki śruby 6 oraz na­krętki 6a podkładamy dodatkowe krążki z cienkiej skórki, wycięte np. ze starego portfelu. Podkładki ze skórki ułatwiają elastyczne przesta­wianie oprawy oświetleniowej (lam­py)- Dwie listwy wspornika 7 można z powodzeniem wykonać z twarde­go drewna, np. bukowego. (Można listwy wyciąć np. ze starej przy­kładnicy kreślarskiej. Otwory do śrub w drewnie wycinamy pałeczką włosową). Tulejkę rozpierającą 8 można zrobić z drewna. Z grubej blachy stalowej wygina­my dolny wieszak 9 [połączony po­przeczną śrubą skrzydełkową 10 (np. M6X50). Wieszak 9 przykręcamy do tylnej 'krawędzi stołu U za pomocą śrubowego zacisku 12. Zacisk śrubo­wy 12 można kupić w sklepach na­rzędziowych lub w sklepach „1001 Drobiazgów". Opisana obudowa świetlówek ma otwarte boczne przeciwległe ścianki. Jeżeli dysponujemy kawałkiem gru­bego szkła organicznego (plexi) lub innym grubym przejrzystym two­rzywem sztucznym, to można zrobić ładną osłonę obudowy świetlówki. Pasek 1 tworzywa (rys. 51) wygina­my w kształcie litery „C", tak aby osłona dała się wsunąć do wnętrza metalowej obudowy 2 lampy. Piono- wa ścianka la z tworzywa zasłoni obudowę od strony 2a, natomiast ścianka lb — od strony 2b. Osłona z tworzywa jest przymocowana dwo­ma wkrętami 3 wkręconymi w ucha listwy 4. (Porównaj część 2a na rys. 50). W opisanej nastawnej oprawie oświetleniowej stołowej można wbu­dować dwie świetlówki i dwa star­tery. Schemat połączeń przedstawio­no na rys. 52. Świetlówki 1 i 2 ma­ją taką samą moc, jak zapłonniki 3 i 4 (np. po 8 W). Wyłącznik przelo­towy 5 jest wbudowany w dowol­nym miejscu przewodu zasilającego. Natomiast statecznik 6 możemy za­wiesić w dodatkowym pudełku me­talowym pod płytą stołu lub po prostu na ścianie obok gniazdka sie­ciowego. Bardzo przyjemne oświetlenie da­je oprawa oświetleniowa (lampka) stołowa z żarówką o mocy 40 W. Kupując żarówkę z miniaturowym trzonkiem (rys. 53) musimy nabyć również miniaturową oprawkę. Na­gwintowany otwór w miniaturowej oprawce służący do zawieszenia tej oprawki jest taki sam, jak w dużej, normalnej oprawce żarówki. (Jest to gwint o średnicy 10. mm i skoku 1 mm). Na stolik przy łóżku możemy zro­bić oprawę oświetleniową (lampę) w starym stylu; oprawa taka ma podstawę (rys. 54) wykonaną z drewna, 'natomiast abażur — z ko­lorowej tkaniny nałożonej na szkie­let z drutu. Na abażur nadaje się miękki drut stalowy o grubości ok. 1,5 do 2 mm. Z drutu tego wyginamy dwanaście jednakowych łuków 1 (rys. 55). Koń­cówkę każdego drutu należy spłasz­czyć przez sklepanie młotkiem na kowadełku. Okrągłymi kleszczami zwijamy druty w kształcie pętli la (rysunek w prawym kole u góry). Z oddzielnych kawałków drutu wyginamy dwie okrągłe ramki gór­ną 2 i dolną 3. .Na te ramki nawle­kamy wszystkie łuki 1 rozmieszcza­jąc je równomiernie na obwodzie ramki. Na końce 3a i 3b nasuwamy od­cinek tulejki 3c zwiniętej z blaszki (można do tego celu wykorzystać mosiężną tulejkę z zużytego wkładu do długopisu). Jeżeli wszystkie połączenia są sta­rannie dopasowane i zaciśnięte, szkielet abażuru powinien być dość sztywny. Lepiej jednak punkty la i Jb oraz tulejkę 3c zalutować na ramce cyną albo zakleić klejem Epi-dian-5. Dwa przeciwległe druty I są o 25 milimetrów dłuższe od pozostałych i u góry zawinięte w dół, tworząc końcówkę 4. Takie dwie pionowo w dół wystające końcówki posłużą do zawieszenia abażuru na podstawie lampy, co opisano na następnej stro­nicy. Do pokrycia szkieletu przygotuje­my kolorową tkaninę np. lnianą, wycinając półkole J Górna kra­wędź 6 jest zszyta w kształcie sze­rokiej zakładki. Maszyną przeszywa­my dwukrotnie pozostawiając tyle miejsca, aby do wnętrza można by­ło wsunąć sznurek 7. Przed wciąg- nięciem sznurka całe półkole zeszy-wamy na krawędziach, aby otrzy­mać stożek 5a. Obrzeże 5b powinno obejmować dokładnie dolną ramkę szkieletu 3. Od strony wewnętrznej obrzeże tkaniny 5b smarujemy cienką wars­twą kleju butaprenu. Smarujemy tylko pas o szerokości około 5 mm. W czasie smarowania tkaninę ukła­damy, na folii aluminiowej lub szkle. Do rozcierania kleju używamy krótkiego, twardego pędzelka. Jeśli klej wsiąka w.grubą tkaninę, należy wówczas posmarować ją dwukrotnie. Klejem smarujemy również ramkę 3. Po kilku minutach, gdy butapren częściowo wyschnie, obrzeże 5b przyklejamy od spodu do ramki 3. W czasie tej pracy tkanina nie jest założona na szkielecie, lecz odwró­cona „na lewo" i ułożona wewnątrz ramki 3. Po zaklejeniu na całym obwodzie, tkaninę przeciągamy na » wierzch szkieletu i zaciągamy u gó­ry sznurkiem . Podstawę oprawy oświetleniowej (lampy) można zrobić z drewna. Nóżkę 1 (rys. 56) należy najpierw przewiercić na wylot tak, aby do wnętrza można było wsunąć rur­kę 2 o średnicy zewnętrznej 10 mm. Rurka 2 łączy oprawkę 3 z nakrętką dociskową 4. Taką rurkę można na­gwintować w każdym warsztacie ślusarskim. Podstawa J jest wycięta z deski, np. z drewna olchowego i po wstęp­nym obrobieniu sklejona z nóżką 1. Te części drewniane można własno­ręcznie obrobić tarnikiem do drew­na, a następnie oczyścić papierem ściernym. Jeśli nóżka i podstawa bę­dą trochę nierówne, to przecież i tak wyrób wykonany ręcznie będzie ład­niejszy niż idealnie obrobiony na tokarce. Nóżka 1 wraz z podstawą 5 może mieć również przekrój kwadratowy lub sześciokątny wystrugany zwyk­łym ostrym scyzorykiem. Poziomy otwór 6 służy, do przeciągnięcia przewodu 7. Pomiędzy podkładką oprawki 3 żarówki a podkładką nóżki 1 jest zaciśnięta pętla 8 skręcona z drutu 8a i 8b. Wsporniki zrobimy z grub­szego drutu, ponieważ na nich bę­dzie zawieszony abażur. Odcinki ru­rek 9 służą do połączenia końcówek 8a i 8b z drutem abażuru 10. Rurek nie rtależy zalutowywać, co ułatwi zdejmowanie abażuru. (Porównaj część.4 na rys. 55). Bardzo efektowny abażur możemy zrobić z kolorowego lnu, odpowie­dnio usztywniając tkaninę. Na pro­stokątnej ramce z listewek drew­nianych naprężamy pas tkaniny lnianej, przybijając jego krawędzie małymi gwoździkami. Tak przygoto­waną tkaninę malujemy dwukrotnie lakierem bezbarwnym wodoodpor­nym lub lakierem bezbarwnym ni­tro. Należy przed malowaniem prze­prowadzać próbę, ponieważ kroch­mal na niektórych tkaninach utru­dnia wysychanie lakieru. Po poma­lowaniu tkaninę suszymy, najlepiej w miejscu nasłonecznionym. Dopiero po całkowitym wyschnięciu wyjmu­je się gwoździki i zdejmuje tkaninę z ramki. Tkaninę układamy na des­ce i przycinamy ostrym nożem szew­skim. Złożone krótsze krawędzie zeszywamy ręcznie, aby otrzymać sztywny cylinder 1 (rys. 57). Do górnej krawędzi tego cylindra przyszywamy ramkę kołową z dru­tu 2 z przylutowanym wsporni­kiem 3. Oddzielną dolną ramkę z drutu 4 przyszywamy ściegiem okrętkowym do dolnej krawędzi cy­lindra. Przed zeszyciem obie ramki owi­jamy kolorową wstążeczką, której końce zaklejamy butaprenem. Kra­wędzie abażuru można również ob­szyć kolorową wstążeczką 5, lecz przedtem należy szewskim wycina­kiem rurkowym wyciąć odpowie­dnie otwory. Przy właściwym wykonaniu efek­towny abażur możemy zrobić z pa­sków cienkiej sklejki. W Składnicy Harcerskiej kupimy cienką sklejkę modelarską grubości 0,5 mm. Lam­pa z abażurem z tej sklejki daje bardzo przyjemne, stonowane świa­tło. Podświetlona sklejka ma kolor czerwonożółty. Oczywiście sklejka jest łatwo palna i można mieć za­strzeżenia, czy taki abażur jest bez­pieczny. Można stwierdzić jednak, że abażur będzie bezpieczny, jeżeli zapewnimy w jego wnętrzu swo­bodny przepływ powietrza. Lampa zrobiona całkowicie z drewna, a przedstawiona na rys. 58, jest używana przez autora od ośmiu lat. Mimo włączenia żarówki 60 W na okres wielu godzin, drewno aba­żuru nigdy nie zagrzało się do tem­peratury niebezpiecznej. Zrozumiałe, że abażur wykonany niestarannie może się nagrzać nadmiernie. Noga lampy 1 (rys. 59) jest zrobio­na np. z drewna olchowego i ma oprawkę przymocowaną w sposób opisany przy budowie oprawy (lam­py) z rys. 56. Abażur jest zrobiony z oddziel­nych pierścieni zwiniętych ze sklej­ki modelarskiej 2, 3, 4. Zastosowano tu paski sklejki o szerokości 35 mm. sklejone w punkcie złożenia klejeni stolarskim. Największy pierścień ma średnicę 193 mm, najmniejszy nato­miast — 85 mm. Pierścienie ze sklejki są złożone na trzech wspornikach 5, rozstawio­nych co 120° wewnątrz abażuru. Dolny kolec wspornika 5a jest wci­śnięty w otwór górnej ścianki pod­stawy Ja. Trzy wsporniki 5 są zrobione z aluminium grubości 3 mm. Wsporni­ki wycina się piłeczką włosową do metalu. Wsporniki 5 można również zrobić z tekstolitu. Górne pierścienie abażuru są osa­dzone bez sklejania w szczelinach wsporników. Największy pierścień* oraz pierścienie dolne można przy-kleić klejem (Epidian-5). Na lys. 60 przedstawiono szablon wykroju jednego wspornika. Najle­piej jednak kształt wspornika za­projektować samodzielnie przez na­rysowanie w naturalnej wielkości przekroju oprawy (lampy). Po roz­stawieniu pierścieni, wewnątrz wry­sujemy właściwy kształt i wielkość wspornika. Zwróćmy uwagę na to, że krawę­dzie poszczególnych pierścieni za­chodzą jedne za drugie; wskutek tego nie widać źródła światła, a zyskuje się światło rozproszone. Z pierścieni sklejonych z cienkiej sklejki modelarskiej można zrobić oprawę oświetleniową (lampę) do przedpokoju. Do górnej części oprawki 1 żarówki (rys. 61) jest przykręcona podkładka 2. Do tej podkładki są przylutowane trzy dru­ty 3a, 3b i 3c, zagięte jak na ry­sunku w kole. Druty są rozstawione co 120° i zagięte „schodkowo" do do­łu. Na tych schodkach są zawieszone pierścienie 4, 5, 6 i 7 zwinięte ze sklejki. Wsporniki-schodki 3a, 3b i 3c można zrobić ze szprych rowero­wych. Ze względu na to, że szpry­chy są zwykle niklowane lub kad­mowane, należy je w miejscach lu­towania starannie opiłować i bez­pośrednio przed lutowaniem oczyścić kwasem lutowniczym. Zupełnie inną oprawę oświetlenio­wą możemy zrobić z oddzielnych ramek drewnianych zestawiając je w przestrzenną formę, jak pokazano na rys. 62. Opiszemy zasadę wyko­nania takiej lampy, lecz jej formę, proporcje i kształt można dowolnie zmieniać. Może to być np. kształt podwójnego trapezu, stożka „w dół", stożka „w górę" itp. Oprawa może być mała, wtedy gdy jest przeznaczona do lampy na nocnym stoliku, lub dość duża, wte­dy gdy zamocowujemy ją na lam­pie sufitowej lub lampie na pozio­mym ramieniu. Lampa zbudowana przez autora i przedstawiona na rys. 62 wykona­na była z drewna modrzewiowego. Na ten typ lampy nadaje się oczy­wiście również inne drewno, np. sosna, jesion lub buk. Ze względu jednak na to, że na całą oprawę zużyje się niewielką deskę, najle­piej zastosować w tym przypadku drewno modrzewiowe, którego orze-chowo-malinowy kolor powoduje piękne efekty świetlne. Na oprawę należy przygotować cienkie deseczki o szerokości około 40 mm. Grubość deseczek nie po­winna przekraczać 2,5 do 3 milime­trów. Dwustronne ostruganie tak cienkich deseczek jest dość trudne. Najlepiej więc zamówić deseczki u znajomego stolarza. Zamawiamy kil­ka deseczek „ma zapas", ponieważ mogą popękać w czasie przycinania. Orientacyjne wymiary deseczki podano na rys. 63a. Podany na ry­sunku wymiar pomiędzy pionowymi wycinamy pionowe szczeliny do krzyżowego połączenia. Wciśniętą wewnątrz ramkę 2 przyklejamy kle­jem do wewnętrznych ścianek ram­ki 1. W ten sam sposób montujemy ramkę dolną 3 oraz kolejne mniej­sze, następne ramki całej oprawy, co wyjaśnia widok z boku na rys. 64a oraz widok z góry na rys. 64b. Wewnątrz ścianek najwyżej poło­żonej ramki 4 (rys. 64a) wklejamy dwie cienkie kwadratowe listewki 5. Na tych listewkach opiera się kwa­dratowa blaszka 6. Otwór w środku blaszki 6 służy do umocowania oprawki żarówki. Ze względu na niewielki ciężar całej oprawy może- szczelinami (max. 230 mm) określa wielkość czterech najdłuższych de­seczek, z których sklejamy najwięk­sza środkową ramkę. W odległości 26 mm od krawędzi bocznych wycinamy piłeczką włoso­wą dwie pionowe szczeliny. Szero­kość tych szczelin jest ściśle dopaso­wana do grubości deseczek. Cztery identyczne deseczki składamy w kształcie ramki, jak pokazano na rys. 63b. W czasie wciskania „na wpust krzyżowy'' łączone części sklejamy cienką warstwą kleju Wi-kol. Zasadę składania i sklejania wyjaśnia rys. 38. Największa — środ­kowa ramka składa się z deseczek 1, la, lb i Jc (rys. 64b). Dopiero po wysuszeniu kleju, w płasko ułożoną kwadratową ramkę wpasujemy dru-■gą — mniejszą ramkę. Jak wynika z rysunku, całkowita długość deseczek ramki 2 jest do­pasowana lekko „na wcisk" we­wnątrz ścianek ramki 1. A więc naj­pierw przycinamy odpowiednią dłu­gość deseczek ramki wewnętrznej, a dopiero potem w tych deseczkach my ją bezpośrednio zawiesić na przewodzie zasilającym. Należy jed­nak przewód zacisnąć w izolowanej tulejce oprawki żarówki, aby zabez­pieczyć go przed osiowym przesu­waniem się przewodu. Jeżeli mamy zamiar zlikwidować lampy sufitowe, można wówczas oprawy lamp zawiesić na rucho­mym stojaku lub poziomym wy­sięgniku. Praktycznym rozwiąza­niem jest zawieszenie oprawy oświe­tleniowej na obrotowym wysięgniku przymocowanym do ściany pokoju lub tylnej ścianki regału (rys. 65). Oprawa oświetleniowa 1 zawieszo­na jest na grubym przewodzie elek­trycznym 2. Przewód zasilający przeciągamy wewnątrz rurki pozio­mego wysięgnika 3. Wysięgnik 3 jest zrobiony z dwóch odcinków rurki aluminiowej o średnicy ze­wnętrznej 14 mm, połączonych w środku przegubem poziomym 3a. Pio­nowa część rurki 3b obraca się w otworach wspornika 4 przykręcone­go do wierzchu i tylnej ścianki re­gału 5. Dzięki przegubowemu zamo­ cowaniu 3a oraz możliwości obraca­nia rurki 3b we wsporniku 4 można przestawiać całą lampę w dość du­żym poziomym polu. Dwie części przegubu poziomego 3a należy wykonać ze stali miękkiej (żelaza) według szkicu po prawej stronie rys. 65. Cylindryczne częś­ci 6 i 7 wciśnięte są w końcówki rurki 6a i la. (Można te części wkleić klejem do metalu, np. Cyja-nopanem): Pręt stalowy 8 tworzy pionową oś przegubu. Jeżeli nie dysponujemy możliwoś­cią wykonania części przegubu na tokarce, można cały wysięgnik wy­konać z jednego odcinka rurki. Bardzo efektowny abażur do lam­py wiszącej można zrobić z brystolu obciągniętego siatką z włóczki. Konstrukcja przytrzymująca cały abażur jest zrobiona z drutu stalo­wego o grubości około 2 mm. Wygi­namy z drutu dwa jednakowe kół­ka 1 i 2 (rys. 66). Górne kółko ma przylutowane trzy promieniowo schodzące się ku środkowi wspor-niczki z drutu 3. Wewnętrzne koń­ce tych wsporników przylutujemy do metalowego talerzyka nakręca­nego bezpośrednio na oprawkę ża­rówki 5. Pas grubego brystolu 4 sklejamy w kształcie cylindra, dopasowując jego wewnętrzną średnicę do obwo­du koła 1. Górną i dolną krawędź brystolu można przyszyć ściegiem okrętnym do kółek z drutu. Zamiast przyszywać można przykleić brystol do drutu kółek stosując klej uni­wersalny. Z odpadków kolorowej włóczki można wydziergać szydełkiem wzo­rzysty pierścień obejmujący ściśle cały abażur. Na tle prześwitującego brystolu siatka z włóczki wygląda bardzo efektownie, zwłaszcza że wzór i ko­lory można dostosować do mebli i wnętrza mieszkania (rys. 67). Oryginalny (i tani) abażur można zrobić z okrągłych listewek i kloc­ków drewnianych. Należy przygoto­wać 18 okrągłych listewek o średni­cy 8 mm oraz 12 cylindrycznych klocków drewnianych o średnicy około 25 mm i wysokości »20 mm (rys. 68). Z tych listewek i klocków zestawimy (bez sklejania) całą kon­strukcję abażura. Najlepiej do tegd celu nadaje się suche drewno liś­ciaste, np. jesion, jawor, brzoza lub buk. Zbudowanie konstrukcji aba­żura polega jedynie na wywierceniu w klockach odpowiednio rozstawio­nych otworów do osadzenia w nich okrągłych listewek. Na rys. 69 przedstawiono widok gotowego szkie-letu-konstrukcji abażura. Model zbudowany przez autora ma następujące wymiary: całkowita wysokość — 165 mm, szerokość mierzona z zewnętrznej strony prze­ciwległych klocków — 380 mm. Aby uzyskać takie wymiary abażura za­stosowano okrągłe listewki łączące o następujących długościach: listew­ki poziome — 170 mm; listewki pio­nowe — 140 mm. Wymiary podano jedynie dla orientacji, gdyż poszcze­gólne proporcje można dowolnie zmieniać, dostosowując całą formę do własnych pomysłów plastycz­nych. Szczególnie ważne jest właściwe dobranie tkaniny osłaniającej boczne powierzchnie szkieletu. Należy się kierować efektem plastycznym pod­czas świecenia lampy, kiedy pod­świetlona tkanina uzyskuje inten­sywne barwy. Warto te efekty wy­próbować wieczorem, stosując np. wewnątrz lampy matowe lub mlecz­ne żarówki o różnej mocy i różnym kształcie. Ilość rozwiązań plastycz­nych jest nieograniczona; zupełnie inaczej wygląda lampa z tkaniny jedwabnej wzorzystej, a inaczej z jednokolorowej tkaniny lnianej. Za­leżnie od kształtu szkieletu, można boczne ścianki obciągnąć również szeroką krajką ludową (można rów­nolegle zszyć dwa pasma krajki) let jeszcze przed zmontowaniem górnych klocków z Listewkami po­ziomymi. Najprostszym rozwiązaniem za­wieszenia opisanego abażura na su­ficie jest przeciągnięcie grubego sznura pomiędzy krążkiem zaczepio­nym pod sufitem a trzema klockami na górnej powierzchni abażura. Do­brym plastycznym rozwiązaniem za­wieszenia, utrzymanym w stylu ca­łej konstrukcji (w której dominuje drewno), będzie również wmontowa­nie potrójnej podpórki w sposób przedstawiony na rys. 71. Dodatko­wy krążek (sześciokąt, trójkąt) drewna 1 (rys. 71a) ma pionowy otwór 4 o średnicy wewnętrznej 10,5 mm. W tym otworze jest osadzona gwintowana tulejka łącząca opraw­kę żarówki 5 z tulejką 2. Tulejka 2 służy do zaciśnięcia grubego okrą­głego przewodu 3, na którym wisi cały abażur. Promieniowo z trzech stron w krążek 1 są wciśnięte trzy poziome listewki okrągłe 6 łączące krążek z klockami górnymi abażu­ra 7. Na rys. 71b przedstawiającym potrójną podpórkę w widoku z góry widzimy, że listewki 6 są rozstawio­ne co 120°. lub obciągnąć siateczką wydzierga-ną szydełkiem. Lampa przedstawiona na rys. 70 ma szkielet zrobiony z surowego drewna i pas tkaniny z żółtego lnu. Pas tkaniny wzmocniono na brze­gach przez zaszycie na maszynie wąskich zakładek. Pas należy zeszyć w kształcie mankietu (pierścienia) a następnie naciągnąć go na szkie- Budowanie abażurów według wy­żej opisanego sposobu nie jest trud­ne, jedynie bardzo starannie należy wiercić otwory w klockach łączą­cych listewki. Przede wszystkim na­leży tak dobrać wiertło (lub średni­cę listewek okrągłych), aby końców­ki listewek pasowały „na wcisk" w otwory klocków. W twardym drew­nie klocków otwory wiercimy wier­tłem do metalu, stosując możliwie dużą prędkość obrotową wiertarki. Z uwagi na to, że wiercone w kloc­kach otwory muszą być ślepe (nie przelotowe), należy na wiertarce ustawić ogranicznik głębokości wier­cenia. Jeśli wiertło nie jest osadzone centrycznie lub końcówka wiertła jest wadliwie zaostrzona, to może się zdarzyć, że np. wiertło o średni­cy 7,5 milimetra wierci otwory o średnicy 8 milimetrów. Należy więc pasowanie składanych części ustalić doświadczalnie. Tak jak w każdej pracy, podczas budowy szkieletu abażura należy za­chować pewną technologa ę. Naj­pierw trzeba wytoczyć i wygładzić wałki, z których wytniemy klocki łączące. Po wytrasowaniu odcinków należy wałki częściowo naciąć na obwodzie dzieląc według wysokości klocków. Następnie do podstawy wiertarki trzeba przymocować pro­wizoryczne korytko z drewna, w którym będziemy przesuwać cały wałek podczas wiercenia otworów. Końcówkę wałka należy osadzić w imadle ruchomym, które ułatwi równoległe, poziome przesuwanie wałka na podstawie wiertarki (rys. 72). W ten sposób przesuwany wałek drewniany nie będzie się obracać i wszystkie otwory ułożą się dokład­nie w jednej linii. Po wywierceniu jednego rzędu otworów należy prze­stawić o kąt 120° wałek drewniany względem ruchomego imadła. Prze­suwając poziomo imadło wraz z za­ciśniętym wałkiem, wiercimy drugi rząd otworów. Punkty wiercenia otworów należy bardzo dokładnie odmierzyć i wytrasować. Dopiero po wywierceniu otworów przecinamy wałek według uprzednio naciętych segmentów. W czasie zaginania należy brystol na każdej krawędzi złożyć równole­gle, a grzbiet ścisnąć przez przecią­gnięcie kostką introligatorską lub powierzchnią paznokcia. Po dokładnym załamaniu wszyst­kich krawędzi brystol wyginamy w Poszczególne otwory mogą się schodzić wewnątrz w klockach, lecz ich głębokość i rozmieszczenie mu­szą być identyczne we wszystkich częściach łączących. Otwory na li­stewki pionowe wiercimy już po cał­kowitym oszlifowaniu powierzchni klocków. Jeżeli projektujemy abażur o in­nym kształcie, należy odpowiednio przestawić rozmieszczenie otworów. Wywiercenie poziornych otworów rozstawionych o kąt 90° pozwala na montowanie abażurów kwadrato­wych (rys. 73). Szkielet taki może mieć kształt regularnego sześcianu lub długiego prostopadłościanu. Dekorując mieszkanie na uroczy­stości rodzinne lub na Sylwestr?, zrobimy abażury-lampiony z brysto-lu. Abażur przedstawiony na rys. 74 jest zrobiony z jednego kawałka brystolu i dwóch kawałków sznur­ka. Wykonanie takiego abażuru jest bardzo łatwe. Polega ono na zagina­niu brystolu wzdłuż wyznaczonych linid. Zanim przystąpimy do wyko­nania abażuru, musimy przedtem przeprowadzić kilka prób, aby na­uczyć się sposobów zaginania brysto­lu. Po opanowaniu techniki zagina­nia możemy dowolnie projektować i wykonywać abażury o najroz­maitszych kształtach. Podstawową zasadę budowy aba­żuru wyjaśnia rys. 75. Na brystolu 1 rysujemy dokładnie równolegle pio­nowe linie 2. Odstępy pomiędzy ty­mi liniami najlepiej wyznaczać cyr­klem, a kreski rysować bardzo ostrym ołówkiem. Wzdłuż tych pio­nowych linii ostrzem scyzoryka lek­ko nacinamy powierzchnię brysto­lu. Nacięcia powinny być bardzo delikatne, tylko takie, aby ułatwi­ły załamanie brystolu. Brystol moż­na załamywać na krawędzi stołu; oczywiście nacięcie 2 będzie na wierzchu załamanej krawędzi (co wyjaśnia rysunek w kole). Po załamaniu wszystkich piono­wych krawędzi na całym arkuszu brystol prostujemy i odwracamy na drugą stronę. Z drugiej strony rysujemy siatkę 3 tworzącą regular­ne romby. Siatkę 3 oznaczono na rysunku liniami przerywanymi. Zwróćmy uwagę na niezwykle ważny szczegół: skrzyżowanie linii rombów 3 musi koniecznie wypa­dać w punkcie przebiegania piono­wych linii 2. W celu ułatwienia właściwego rozmieszczenia siatki rombów 3 można narysować dodat­kowe poziome linie 4. Układając brystol na dużym sto­le, przykładamy linijkę i lekko naci- namy scyzorykiem wszystkie linie siatki rombów 3. Przed przystąpie­niem do zaginania miękką gumką kreślarską wytrzemy kreski naryso­wane ołówkiem. Brystol układamy na dużym stole i przykładając li­nijkę zaginamy brystol wzdłuż wszystkich linii siatki 3. kształcie „rynny" lub czaszy, jak pokazano na rys. 76. Po wykonaniu próbnego odcinka możemy łatwo obliczyć, jak duży arkusz brystolu należy przygotować, aby otrzymać abażur żądanej wielkości. W zależności od sposobu rozmie­szczenia siatki rombów, możemy otrzymać po złożeniu kulę (rys. 77a) lub cylinder (rys. 77b). W celu zwi­nięcia kuli należy w górnej i dolnej krawędzi 1 i 2 wyciąć rzędy okrąg­łych otworków, przez które przecią­gamy miękki druoik, wstążeczkę lub sznurek. Ściągnięcie sznurka powo­duje zwinięcie kuli. Natomiast przez sklejenie krawędzi 3 i 4 (rys. 77b) utworzy się cylindryczny lampion, do którego należy z krążka tektu­ry 5 przykleić dno i górną pokrywę. W czasie przeprowadzania prób wykonujemy załamania, jak pokaza­no na rys. 78a-c. Zmieniając kąty rombów lub gęstość rozstawienia li­nii pionowych otrzymamy najroz­maitsze kształty i wielkości abażu­rów. Po zebraniu pewnych praktycz­nych doświadczeń, możemy naryso­wać i zaginać nieregularną siatkę rombów, jak przedstawiono na rys. 78d. Po zagięciu wszystkich krawę­dzi otrzymamy oryginalny abażur stożkowy. Inny wzór abażura z bry­stolu przedstawiono na rys. 79. Gotowy abażur można utrwalić przez natryskanie rozrzedzonym la- kierem bezbarwnym. (Do tego celu nadają się lakiery bezbarwne w aerozolu). Małe lampiony z brysto­lu można utrwalić przez natryski­wanie lakierem do włosów. W czasie malowania nie należy nakładać zbyt grubej warstwy lakie­ru, ponieważ mógłby on wykrzywić brystol. Malujemy dwu- lub trzy­krotnie, nakładając cienką warstwą dopiero po całkowitym wyschnięciu lakieru poprzednio natryskanego. Jeżeli do wnętrza kartonowego abażuru mamy zamiar wbudować żarówkę oświetleniową, to abażur musi mieć u góry i u dołu otwór umożliwiający przepływ powietrza. Zamiast ściągać tasiemką lub sznurkiem, w otworki krawędzi abażuru Rys. 84. Sposób wbudowania opraw­ki żarówki wewnątrz latarki żuru wsuwamy ramkę 1 z grubego drutu (rys. 80). Zk>żone końce drutu wciskamy w odcinek metalowej rur­ki 2 zgniatając jej ścianki, jak ozna­czono strzałkami na rysunku. Inny abażur do lampy można zro­bić z dziewięciu „rurek" zwiniętych z brystolu, kolorowego kartonu lub z tworzywa sztucznego (np. cienkich arkuszy winiduru). Poszczególne pionowe części aba­żuru (rys. 81) są połączone dwoma poziomymi kółkami z drutu. Kółko górne ma promieniowe szprychy łą­czące abażur z oprawką żarówki. (Wykonanie kółka z drutu do połą­czenia abażuru przedstawiono na rys. 80). Zasadę montażu abażuru przed­stawia rys. 82a. „Rurki" 1 zwinięte z kartonu lub tworzywa sztucznego nasunięte są na kółka łączące 2. Na rys. 82b podano orientacyjne wymiary wzornika — wykroju jed­nej części abażuru. Jest to kwadrat o boku około 230 mm z zaokrąglo­nymi narożnikami. W odległości oko­ło 45 mm od przeciwległych narożni­ków wycinamy szczeliny 3 i 4. Szczeliny te są tak szerokie, jak gruby jest zastosowany materiał (np. karton). W pobliżu pozostałych na­rożników wycinamy cztery otwory 5 do przesunięcia górnego i dolnego kółka łączącego. Usytuowanie otwo­rów 5 wyznaczymy doświadczalnie. Po próbnym wyznaczeniu właściwe­go wzornika i ustaleniu wymiarów, wycinamy dziewięć jednakowych kwadratów (rys. 82b). Najpierw zwi­nąć każdy kwadrat tak, jak to wy­jaśniono na rys. 82c. Następnie szczeliny 3 i 4 należy „zahaczyć", jak pokazano na rys. 82d. Tak przy­gotowane rurki łączymy nasuwając je kolejno na dolne i górne kółko z drutu. Przed przystąpieniem do montażu poszczególne kartony można poma­lować kolorowymi farbami lub też cały abażur zestawić z różnokoloro­wych segmentów. Na przewodzie elektrycznym 3, na którym wisi oprawka żarówki, zaci­skamy złącze rurkowe 4 zamocowu-jące poziomo podkładkę metalową 5. Do podkładki 5 są przylutowane trzy druty 6 rozstawione promienio­wo co 120°. Końce-haczyki 6a zacze­piamy do ramki 1 z drutu, przewle­czonego uprzednio przez otworki w górnej części abażuru. Abażur otwarty u dołu zapewnia bardzo praktyczne oświetlenie pod­czas czytania. Można taki abażur za­stosować do oprawy oświetleniowej (lampy) stojącej bezpośrednio na po­dłodze obok fotela czy tapczanu. W letnim domku na działce (lub na balkonie) zawiesimy oprawę oświetleniową (lampę) ze zwykłej la­tarki naftowej używanej na wsi przez rolników. Taką nową latarkę kupimy w sklepie rolniczym „Samo­pomoc Chłopska" (rys. 83). Wewnątrz latarki wbudujemy żarówkę na na­pięcie 220 V, o mocy 40 W, a wzdłuż wieszaka latarki przeprowadzimy przewód zasilający. Boczne „rurki" 1 latarki (rys. 84) doskonale nadają się na przeciągnię­cie wewnątrz nich przewodu elek­trycznego 2. Z lampy wykręcamy i usuwamy jako niepotrzebny pal­nik naftowy wraz z pokrętłem i knotem. W płytce 3 osadzimy oprawkę 4 żarówki. Najlepiej do tego celu na­daje się oprawka metalowa, która na całej części cylindrycznej ma wy­tłoczony zewnętrzny gwint (do za­mocowania klosza). W płytce 3 wy­cinamy otwór, tak jak pokazano w kole po lewej stronie rys. 84. Kra­wędź 3a wyginamy do góry dopaso­wując do gwintu oprawki, natomiast krawędź 3b zaginamy do dołu. We­wnętrzne obrzeże blaszki tworzy te­raz jednozwojny gwint, który musi być dopasowany do gwintu ze­wnętrznego oprawki 4. Po wkręceniu oprawki 4 jest ona pewnie i bezpiecznie osadzona w płytce 3. Przed zmontowaniem całej oprawy oświetleniowej malujemy ją emalią nitro w jaskrawym kolorze.